İŞİD lideri Əbu Hüseyn Hüseyni Qureyşi kimdir?
Əbu Hüseyn Hüseyni Qureyşi İŞİD terror təşkilatının 4-cü lideri kimi qəbul edilirdi. Əbu Bəkr Bağdadi 2019-cu il oktyabrın 26-da öldürüldükdən sonra ikinci lider Əbu Haşimi 2022-ci ilin fevralında, sonrakı lider Əbu Həsən isə 2022-ci ilin oktyabrında ABŞ-ın dəstəklədiyi əməliyyatlarla zərərsizləşdirilib. Son İŞİD lideri isə Türkiyə MİT-in xüsusi qrupu ilə zərərsizləşdirilib.
Əbu-Bəkr əl-Bağdadidən sonra İŞİD liderləri haqqında ətraflı məlumat yoxdur. Əslində Əbu Hüseynin əsl adı ilə bağlı hələlik məlumat yoxdur. Digər tərəfdən, bəzi xəbərlərdə Əbu Hüseynin 2013-cü ildə təşkilata qatıldığı və sürətlə yüksəldiyi bildirilir. Bu, İŞİD-dən sonrakı nəslin yeni dövrdə daha aktiv mövqedə olduğuna dair bir ipucu ola bilər.
Əbu-Bəkr əl-Bağdadidən sonra İŞİD necə bir yol tutdu?
2019-cu il oktyabrın 26-da İŞİD lideri Əbu-Bəkr əl-Bağdadinin zərərsizləşdirilməsi ilə İraq və Suriya başda olmaqla İŞİD-in dağılma prosesi qeydə alınıb. Sonrakı liderlər terror təşkilatının əməliyyat imkanlarını qoruyub saxlamağa çalışsalar da, 2019-cu ildəki dövrlə müqayisədə İŞİD-in hazırkı vəziyyəti çox geridə qalıb. 2022-ci ildə Əbu Haşiminin öldürülməsi ilə 15 ay ərzində 3 İŞİD lideri zərərsizləşdirildi. İŞİD yenidən strukturlaşma prosesini keçmişdə olduğu kimi (2010-2013) idarə etməyə çalışsa da, bunu bacarmadığı anlaşılır.
Bundan əlavə, terror təşkilatının təkcə rəhbərliyinin deyil, yüksək səviyyəli şəxslərinin də ələ keçirildiyi və ya zərərsizləşdirildiyi görünür. Bütün bunlara baxmayaraq, xüsusilə Hol düşərgəsində İŞİD üzvlərinin ailə və uşaqlarının reabilitasiya edilməməsi və bu adları daşıyan şəxslərin vətəndaşı olduqları ölkələr tərəfindən geri qəbul edilməməsi sözügedən düşərgələrdə yeni İŞİD nəslini ortaya çıxara bilər. Eyni şəkildə, bir çox yerli və beynəlxalq hesabatlar İŞİD quruluşunun bu düşərgələrdə mövcud olduğunu və xüsusən də öz ideyalarını yaymağa davam etdiyini göstərir.
MİT əməliyyatının təfərrüatları nələrdir?
Bağdadidən sonra zərərsizləşdirilən üçüncü lider Əbu Hüseynə qarşı əməliyyatın aprelin 29-da həyata keçirildiyi məlumdur. Türkiyə və dünya ictimaiyyəti sözügedən əməliyyatdan Türkiyə Prezidenti Ərdoğanın aprelin 30-da verdiyi açıqlama ilə xəbər tutub. Daha sonra əməliyyatın təfərrüatları “Anadolu” agentliyi ilə paylaşılıb. Bildirilib ki, Əbu Hüseynə qarşı əməliyyat 4 saat davam edib və təslim olmaq çağırışı edilib.
Əməliyyatın Afrin/Cinderes bölgəsindəki bir binada olan Əbu Hüseynin yer dəyişdirəcəyi kəşfiyyat məlumatı əsasında qərarlaşdırıldığı və terror təşkilatı liderinin sağ ələ keçirilməsinin hədəfləndiyi açıqlanıb. Əslində əməliyyatın keçirildiyi binanın görüntülərinə baxanda binanın hava bombardmanına məruz qalmadığı nəzərə çarpır. Görünür, MİT Əbu Hüseyni sağ-salamat ələ keçirmək üçün böyük səy göstərib. Əməliyyatın 4 saat çəkməsi bunu göstərir. Əbu Hüseynin tutulmamaq üçün özünü partlatdığı da bildirilir. Əslində, İŞİD-in əvvəlki liderləri Əbu-Bəkr əl-Bağdadi və Əbu Haşim də kamikadze gödəkçələri ilə özlərini partladıblar. Bu vəziyyətin terror təşkilatı daxilində ənənə halını aldığı da anlaşılır.
Niyə İŞİD-in bütün liderləri Suriyada öldürülür?
Əbu-Bəkr əl-Bağdadinin və ondan sonrakı bütün İŞİD liderlərinin Suriyada öldürülməsi diqqətəlayiq bir statistikadır. Məlum olduğu kimi, İŞİD İraq mərkəzli terror təşkilatı olsa da, 2012-2013-cü illərdən Suriyaya yayılıb. Xüsusilə liderlik baxımından Suriyada kök saldığı görünür. Əbu Həsəndən başqa bütün şəxslər Suriyanın şimalında zərərsizləşdirilib.
Yalnız Əbu Həsən Dərada zərərsizləşdirilib. Bu o deməkdir ki, İŞİD ünsürləri azad edilmiş ərazilərdə daha rahat kamuflyaj edə biləcəklərini düşünürlər. Əslində bu bölgələr illər ərzində xaosun və müharibənin episentri olub. Ancaq 2020-ci ildən etibarən sərhədlərin dəyişməməsi və müharibənin yalnız cəbhə xəttindəki təmaslarla davam etməsi həm yerli təhlükəsizlik elementlərinin, həm də MİT-in diqqətini nöqtə əməliyyatlarına yönəltməsinə şərait yaradıb. Əslində MİT son illərdə bir çox antiterror əməliyyatları həyata keçirib.
MİT-in əməliyyat qabiliyyəti və insanı düşünməyə vadar edən məsələlər nələrdir?
İctimai rəydə çox danışılmasa da, Əbu Hüseynin MİT tərəfindən zərərsizləşdirilməsi, şübhəsiz ki, sensasion uğurdur. Son üç liderin ABŞ tərəfindən öldürülməsinə və ABŞ-ın on ildən artıq təcrübəsinə baxmayaraq, MİT-in səhnəyə çıxması özlüyündə mühüm uğurdur. Üstəlik, MİT-in PKK rəhbərliyinə qarşı həyata keçirdiyi nöqtə əməliyyatları xüsusilə də İraq və Suriya xətlərində sensasion bir adın zərərsizləşdirilməsi ilə daha da gözə çarpdı. Xüsusilə 2021-ci ildən sonra Suriya sahəsində artan PUA nöqtə əməliyyatları MİT-in əməliyyat qabiliyyətini göstərməklə yanaşı, Suriya sahəsində artan üstünlüyünü də ortaya qoyur. Əbu Hüseynin zərərsizləşdirilməsi bu vəziyyətin əlaməti idi.
MİT-in FETÖ terror təşkilatından tutmuş PKK/YPG və İŞİD-ə qədər uğurları əslində Türkiyənin ən böyük institusional uğurlarından biridir. MİT-in xaricdən terrorçu gətirməsi, Somalidə girov xilas etməsi, Azərbaycan və Liviyadakı töhfələri, İraq və Suriyada nöqtə əməliyyatları ilə yüksək səviyyəli terrorçuları zərərsizləşdirməsi və s. onun əməliyyat uğurunu açıq şəkildə nümayiş etdirir. MİT-in də digər kəşfiyyat xidmətləri kimi beynəlxalq mətbuatın marağı ilə beynəlxalq markalaşma prosesinə daxil olduğu görünür.
Firuz Bağırov
Ordu.az
